Δραστηριογράφοι

Τι είναι η δραστηριογραφία – Actigraphy;

Η actigraphy είναι μέθοδος παρατεταμένης παρακολούθησης της κινητικής δραστηριότητας μέσω φορητής συσκευής, συνήθως τοποθετημένης στον καρπό.

Ο δραστηριογράφος καταγράφει την κίνηση σε διαδοχικές χρονικές περιόδους και τα δεδομένα αναλύονται από κατάλληλο λογισμικό ώστε να δημιουργηθεί ένα χρονικό προφίλ δραστηριότητας και ανάπαυσης.

Πώς λειτουργεί ένας δραστηριογράφος;

Οι σύγχρονοι δραστηριογράφοι χρησιμοποιούν συνήθως επιταχυνσιόμετρο (accelerometer) για την ανίχνευση και ποσοτικοποίηση της κίνησης.

Η συσκευή αποθηκεύει δεδομένα σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα και το συνοδευτικό λογισμικό εφαρμόζει τις αντίστοιχες διαδικασίες επεξεργασίας και ανάλυσης.

Τι μπορεί να καταγράφει;

Οι διαθέσιμες παράμετροι εξαρτώνται από το συγκεκριμένο σύστημα και τους αισθητήρες που διαθέτει.

• Κινητική δραστηριότητα
• Χρονική κατανομή δραστηριότητας και ανάπαυσης
• Εκτιμώμενες περιόδους ύπνου και εγρήγορσης
• Συμβάντα που σημειώνονται από τον χρήστη, όπου υποστηρίζονται
• Πρόσθετες παραμέτρους αισθητήρων, ανάλογα με το μοντέλο

Δραστηριογραφία και μελέτη ύπνου

Η δραστηριογραφία μπορεί να χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης (sleep-wake cycle) σε εκτεταμένα χρονικά διαστήματα.

Η δυνατότητα πολυήμερης καταγραφής στο φυσικό περιβάλλον αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό όταν ενδιαφέρει η χρονική κατανομή του ύπνου και της δραστηριότητας στην καθημερινότητα.

Πώς εκτιμάται ο ύπνος από την κίνηση;

Ο δραστηριογράφος δεν μετρά άμεσα τον ύπνο όπως μία νευροφυσιολογική καταγραφή. Το λογισμικό χρησιμοποιεί δεδομένα κίνησης και κατάλληλους αλγορίθμους για την εκτίμηση περιόδων ύπνου και εγρήγορσης.

Για τον λόγο αυτό, οι παράμετροι ύπνου που προκύπτουν από actigraphy πρέπει να ερμηνεύονται στο πλαίσιο της συγκεκριμένης μεθοδολογίας.

Actigraphy και κιρκάδιος ρυθμός

Η μακροχρόνια καταγραφή μπορεί να αποτυπώσει τη χρονική κατανομή της δραστηριότητας και της ανάπαυσης σε διαδοχικές ημέρες.

Αυτό επιτρέπει, σε κατάλληλα πρωτόκολλα, τη μελέτη προτύπων που σχετίζονται με τον κιρκάδιο ρυθμό (circadian rhythm) και τη χρονική οργάνωση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης.

Δραστηριογράφος ή Πολυυπνογράφος;

Η δραστηριογραφία και η πολυυπνογραφία (Polysomnography – PSG) είναι διαφορετικές μέθοδοι και δεν πρέπει να θεωρούνται εναλλάξιμες.

Η actigraphy βασίζεται κυρίως στην παρατεταμένη καταγραφή κίνησης, ενώ η πολυυπνογραφία καταγράφει πολλαπλά φυσιολογικά σήματα για λεπτομερέστερη αξιολόγηση του ύπνου.

Πλεονέκτημα της πολυήμερης παρακολούθησης

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της actigraphy είναι ότι μπορεί να πραγματοποιείται για πολλές συνεχόμενες ημέρες στο φυσικό περιβάλλον του εξεταζόμενου.

Έτσι μπορεί να αποτυπωθεί η μεταβλητότητα μεταξύ διαφορετικών ημερών, η οποία δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί από μία μόνο σύντομη καταγραφή.

Πότε απαιτείται διαφορετική εξέταση;

Η δραστηριογραφία δεν υποκαθιστά εξετάσεις που απαιτούν άμεση καταγραφή ηλεκτροεγκεφαλογραφικών, αναπνευστικών, καρδιολογικών ή άλλων φυσιολογικών σημάτων.

Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από το κλινικό ερώτημα και το εφαρμοζόμενο πρωτόκολλο.

Δραστηριογράφος ή Fitness Tracker;

Ένας επαγγελματικός actigraph και ένα consumer fitness tracker μπορεί να χρησιμοποιούν παρόμοιους τύπους αισθητήρων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν την ίδια προβλεπόμενη χρήση ή μεθοδολογία ανάλυσης.

Για κλινική ή ερευνητική εφαρμογή απαιτείται σύστημα με χαρακτηριστικά και τεκμηρίωση κατάλληλα για το συγκεκριμένο πρωτόκολλο.

Δραστηριογράφος ή Smartwatch;

Τα smartwatches είναι πολυλειτουργικές καταναλωτικές συσκευές και μπορεί να παρέχουν εκτιμήσεις δραστηριότητας και ύπνου ως μέρος ενός ευρύτερου συνόλου λειτουργιών.

Ένας εξειδικευμένος δραστηριογράφος σχεδιάζεται γύρω από την καταγραφή και ανάλυση δεδομένων για συγκεκριμένες επαγγελματικές, ερευνητικές ή, όπου προβλέπεται, κλινικές εφαρμογές.

Βήματα και Activity Counts

Η δραστηριογραφία δεν περιορίζεται στην απλή καταμέτρηση βημάτων. Ανάλογα με το σύστημα, τα δεδομένα κίνησης μπορούν να μετατρέπονται σε activity counts ή άλλες παραμέτρους που χρησιμοποιούνται από το αντίστοιχο λογισμικό.

Οι μετρικές αυτές δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως συγκρίσιμες μεταξύ διαφορετικών συσκευών και αλγορίθμων.

Θέση τοποθέτησης του δραστηριογράφου

Πολλά συστήματα φοριούνται στον καρπό, αλλά η προβλεπόμενη θέση μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τη συσκευή και το πρωτόκολλο.

Η θέση τοποθέτησης επηρεάζει τα δεδομένα κίνησης και πρέπει να παραμένει συνεπής με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται για την ανάλυσή τους.

Συχνότητα δειγματοληψίας

Η συχνότητα δειγματοληψίας (sampling frequency) καθορίζει πόσο συχνά καταγράφονται τα δεδομένα του αισθητήρα και αποτελεί τεχνική παράμετρο που μπορεί να είναι σημαντική σε ερευνητικές εφαρμογές.

Υψηλότερη συχνότητα δεν είναι απαραίτητα καλύτερη για κάθε πρωτόκολλο, καθώς επηρεάζει επίσης τον όγκο δεδομένων και ενδεχομένως την αυτονομία.

Epoch Length

Σε συστήματα actigraphy τα δεδομένα μπορεί να οργανώνονται σε διαδοχικά χρονικά διαστήματα, γνωστά ως epochs.

Η διάρκεια του epoch μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο παρουσίασης και ανάλυσης της δραστηριότητας και πρέπει να επιλέγεται σύμφωνα με το πρωτόκολλο και τις δυνατότητες του λογισμικού.

Αυτονομία μπαταρίας

Η αυτονομία είναι κρίσιμο χαρακτηριστικό όταν απαιτείται συνεχής καταγραφή για πολλές ημέρες χωρίς διακοπή.

Η πραγματική διάρκεια λειτουργίας μπορεί να εξαρτάται από τις ρυθμίσεις καταγραφής, τους ενεργούς αισθητήρες και τις λειτουργίες του συγκεκριμένου μοντέλου.

Χωρητικότητα μνήμης

Η διαθέσιμη μνήμη καταγραφής πρέπει να επαρκεί για τη διάρκεια και τις παραμέτρους του επιλεγμένου πρωτοκόλλου.

Υψηλότερη συχνότητα δειγματοληψίας ή καταγραφή περισσότερων παραμέτρων μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον όγκο των αποθηκευμένων δεδομένων.

Συνεχής χρήση & άνεση

Επειδή ο δραστηριογράφος μπορεί να φοριέται επί ημέρες, βάρος, διαστάσεις, λουράκι και εργονομία αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Η καλή συμμόρφωση του εξεταζόμενου με το πρωτόκολλο είναι σημαντική για την πληρότητα της καταγραφής.

Λογισμικό Actigraphy

Το λογισμικό ανάλυσης αποτελεί ουσιαστικό μέρος ενός επαγγελματικού συστήματος actigraphy και δεν πρέπει να αξιολογείται ως δευτερεύον χαρακτηριστικό.

Ανάλογα με το σύστημα, μπορεί να παρέχει γραφική απεικόνιση, επεξεργασία περιόδων καταγραφής, υπολογισμό παραμέτρων και δημιουργία αναφορών.

Actogram

Το actogram αποτελεί τρόπο γραφικής παρουσίασης της δραστηριότητας σε σχέση με τον χρόνο και μπορεί να διευκολύνει την οπτική αξιολόγηση επαναλαμβανόμενων προτύπων σε διαδοχικές ημέρες.

Η ακριβής μορφή και οι διαθέσιμες λειτουργίες εξαρτώνται από το λογισμικό του συγκεκριμένου συστήματος.

Εξαγωγή δεδομένων

Για ερευνητική χρήση είναι συχνά σημαντική η δυνατότητα εξαγωγής των δεδομένων σε κατάλληλη μορφή για περαιτέρω επεξεργασία ή στατιστική ανάλυση.

Πριν από την επιλογή συστήματος πρέπει να ελέγχονται οι διαθέσιμες μορφές αρχείων και το επίπεδο πρόσβασης στα πρωτογενή ή επεξεργασμένα δεδομένα.

Ημερολόγιο ύπνου και συμβάντων

Σε ορισμένα πρωτόκολλα, τα δεδομένα του δραστηριογράφου συνδυάζονται με ημερολόγιο ύπνου ή καταγραφή συμβάντων από τον εξεταζόμενο.

Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να βοηθούν στην ερμηνεία χρονικών σημείων όπως η κατάκλιση, η έγερση ή άλλες δραστηριότητες που ενδιαφέρουν την ανάλυση.

Event Marker

Ορισμένοι δραστηριογράφοι διαθέτουν event marker ώστε ο χρήστης να επισημαίνει συγκεκριμένα γεγονότα κατά τη διάρκεια της καταγραφής.

Η λειτουργία μπορεί να διευκολύνει τον χρονικό συσχετισμό των δεδομένων με γεγονότα που έχουν προκαθοριστεί από το πρωτόκολλο.

Πρόσθετοι αισθητήρες

Ανάλογα με το μοντέλο, μπορεί να υπάρχουν πρόσθετοι αισθητήρες ή κανάλια καταγραφής πέρα από την κίνηση.

Οι πρόσθετες παράμετροι πρέπει να αξιολογούνται με βάση το συγκεκριμένο ερευνητικό ή κλινικό ερώτημα και όχι απλώς με βάση τον αριθμό των διαθέσιμων αισθητήρων.

Δραστηριογράφοι για κλινική χρήση

Όταν ένας δραστηριογράφος χρησιμοποιείται σε κλινικό περιβάλλον, πρέπει να ελέγχονται η επίσημη προβλεπόμενη χρήση, η τεκμηρίωση και οι δυνατότητες του συστήματος για τη συγκεκριμένη εφαρμογή.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται από κατάλληλο επαγγελματία στο πλαίσιο του συνολικού κλινικού ερωτήματος.

Δραστηριογράφοι για έρευνα

Στην κλινική και ακαδημαϊκή έρευνα, ιδιαίτερη σημασία έχουν η πρόσβαση στα δεδομένα, η δυνατότητα τυποποίησης των ρυθμίσεων και η συνεπής εφαρμογή του ίδιου πρωτοκόλλου σε όλους τους συμμετέχοντες.

Η συμβατότητα δεδομένων και λογισμικού πρέπει να εξετάζεται πριν από την έναρξη μιας μακροχρόνιας μελέτης.

Συγκρισιμότητα αποτελεσμάτων

Αποτελέσματα από διαφορετικούς δραστηριογράφους, ρυθμίσεις ή αλγορίθμους δεν είναι απαραίτητα άμεσα συγκρίσιμα.

Σε διαχρονική παρακολούθηση ή έρευνα είναι σημαντικό να διατηρούνται, όπου απαιτείται, συνεπείς συνθήκες καταγραφής και ανάλυσης.

Ποιότητα των δεδομένων

Η αξιοπιστία μιας πολυήμερης καταγραφής εξαρτάται όχι μόνο από τον αισθητήρα αλλά και από τη σωστή χρήση της συσκευής και την τήρηση του πρωτοκόλλου.

Περίοδοι κατά τις οποίες η συσκευή δεν φοριέται ή χρησιμοποιείται λανθασμένα μπορεί να δημιουργήσουν κενά ή δεδομένα που απαιτούν ειδικό χειρισμό στην ανάλυση.

Non-wear Time

Το non-wear time είναι το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο εξεταζόμενος δεν φορά τον δραστηριογράφο.

Η σωστή αναγνώριση αυτών των περιόδων είναι σημαντική ώστε η ακινησία μιας συσκευής που έχει αφαιρεθεί να μη θεωρηθεί λανθασμένα ως πραγματική αδράνεια ή ύπνος του εξεταζόμενου.

Τήρηση πρωτοκόλλου

Ο εξεταζόμενος πρέπει να γνωρίζει πότε και πώς πρέπει να φορά τη συσκευή, πότε επιτρέπεται να την αφαιρεί και πώς καταγράφονται τυχόν συμβάντα.

Σαφείς οδηγίες πριν από την έναρξη της καταγραφής μπορούν να περιορίσουν προβλήματα που διαφορετικά θα γίνουν εμφανή μόνο κατά την ανάλυση.

Αντοχή στο νερό

Επειδή οι καταγραφές μπορεί να διαρκούν πολλές ημέρες, πρέπει να ελέγχεται η δηλωμένη προστασία έναντι νερού και οι οδηγίες του κατασκευαστή για μπάνιο, ντους ή άλλες δραστηριότητες.

Οι όροι water-resistant και waterproof δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως ισοδύναμοι χωρίς αναφορά στις πραγματικές προδιαγραφές της συσκευής.

Καθαρισμός & επαναχρησιμοποίηση

Σε επαγγελματικά συστήματα που χρησιμοποιούνται διαδοχικά από διαφορετικούς εξεταζόμενους, απαιτείται κατάλληλος καθαρισμός της συσκευής και των παρελκομένων.

Η μέθοδος πρέπει να είναι συμβατή με τα υλικά και τις οδηγίες επανεπεξεργασίας του κατασκευαστή.

Λουράκια & παρελκόμενα

Για συστήματα συστηματικής χρήσης είναι χρήσιμο να ελέγχεται η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών λουριών, βάσεων φόρτισης, καλωδίων και άλλων παρελκομένων.

Η μακροχρόνια υποστήριξη ενός συστήματος αποτελεί σημαντικό πρακτικό κριτήριο πέρα από τις αρχικές τεχνικές προδιαγραφές.